پول نفت پول مردم است !
 چاپ اين صفحه ارسال به دوستان
كد مطلب: 56 -   تعداد بازديد: 1589 -  چهارشنبه 22 خرداد 1392
درویش علی کولاییان
 

این بار نیز اظهارات دکتر محمد ستاری فر در روزنامه آرمان 18خرداد جلب توجه می کند . ایشان یکی از داعیه داران فکر اصلاحات اقتصادی در کشور و از مدیران اصلی برنامه ریزی اقتصاد ایران در گذشته بوده است . اعتراض من به ایشان و همفکران ایشان فقط محدود به این اظهارات نیست . 
سال ها پیش هم اعتراضی به اظهارات آن روز آقای ستاری فر در روزنامه ها ، به همین قلم در روزنامه اعتماد مورخ 18 بهمن 1386 درج گردید . عنوان یادداشت آن روز من این بود " آقای ستاری فر فقط کمی به مساله نزدیک شده اید نفت باید از درآمد دولت جدا شود ! "  . امید این بود با تحول در اندیشه ها بعد از سال ها ایشان به هدف مورد نظر نزدیک تر شده باشند ،ولی متاسفانه هنوز هم درجا زدن ایشان در حل مساله کاملاً مشهود است .
 
                               هرکه ناموخت از گذشت روزگار      هیچ ناموزد زهیچ آموزگار


   آقای ستاری فر و دیگر  رجال علمی ، نظیر ایشان ، با توجه به  شرایط خاص کشور ما ، نقش بسیار مهمی در تعیین سرنوشت کشور تا کنون بازی کرده اند و بیم آن می رود که این بارهم ، همان شیوه ادامه پیدا کند . البته شرایطی خاص می توانست و می تواند چنین وضعی را اقتضا کند . معمولاً سیاستمدارانند که همه مسئولیت را به دوش می کشند ولی در مورد ایران امروز ، به اعتقاد نگارنده ، اقتصاد دانان نقش ویژه را بر عهده دارند و متاسفانه اقتصاد دانان دست اندرکار نظیر ایشان  از درک شرایط کشورعاجزند . ده هاسال طول کشید تا آن ها نقش غالب نفت در بودجه را  یک ایراد اساسی تلقی کنند . و متاسفانه ، راه زیادی هم باقیمانده تا برسند به این مطلب که ، این فقط بخشی از مشکل است و مشکل اصلی جای دیگر است  و مطلبی دیگر است .


    مشکل اصلی نقض نا آگاهانه اساسی ترین قانون طبیعی در زندگی اجتماعی ما است . بی نیازی مالی( نسبی ) حکومت از مردم ، سال ها است که به  مشکل اصلی ما بدل شده و چنین امری غیر طبیعی بوده ، در تاریخ سابقه ای هم نداشته است .ایران از دهه های پایانی قرن بیستم تا کنون ، دست به گریبان چنین مشکلی است . نبود چنین سابقه ای در غرب سبب گردید که اقتصاد دانان خودی از ابعاد مشکل بی خبر مانده ، چشم به دهان عالمان آن سوی دریا ها کما کان باقی بمانند .

 از رجال علمی هم وطن، آن که پیش تر از دیگران گوشه هایی را فرا گرفت و  بیان ناقصی از مشکل را ارائه کرد ، مرحوم دکتر حسین مهدوی1 بود . ایراد کار این بود که ایشان معیشت دولت های نفتی را با  معیشت تاریخی بعضی حکومت های اروپایی، ، قابل قیاس دانست و چنین شد که اصطلاح رانت و رانت خواری از زبان ایشان در ادبیات اقتصاد های نفتی ایران و جهان متداول شود  .دکتر مهدوی متاسفانه نتوانست باب تازه و مستقلی را به این مشکل اختصاص دهد تا  نظر جدی تر عالمان اقتصاد به آن جلب شود. او، با این همان کردن مساله و قیاس با مشکلی نا مربوط ، اهمیت واقعی مشکل را پنهان و در هاله ای از ابهام باقی گذاشت .او درک مشکل را برایمان سخت تر نمود و این مطلب ساده را نادیده گرفتک ه برخلافِ اراضی کشاورزی، چاه های نفت، در غیاب توده های مردم و تقریباً بدون حضور آن ها، ذخیره هنگفت مالی برای حاکمان فراهم می کند .در اروپای مورد اشاره دکتر مهدوی، وابستگی توده های مردم به محصولات کشاورزی از یکسو و وابستگی حاکمان اروپایی به توفیق کشاورزان از سوی دیگر ، دو طرف را همیشه به هم وصل می کرد  ، چرا که حاکمان و اجاره داران ، حیاتشان در گرو خلاقیت مردمشان بود . این متاسفانه در مورد نفت صدق نمی کند . درآمدهای بسیار بسیار کلان ناشی از نفت، محصول تلاش گروهی کلان از مردم نیست بلکه این عده ای قلیل اند (بسیار قلیل ) که درآمدی عظیم را  برای حاکمان خلق می کنند . این عده چنان قلیل اند و درآمدهای نفتی چنان هنگفت که باید گفت دولت های نفتی به واقع به نیروی ملی کار و به تمکن مردم وابستگی حیاتی پیدا نمی کنند .

 متاسفانه اقتصاد دانان ایرانی به این مشکل اساسی دقت نمی کنند .  مثلاً بعضی ها صحبت از« بیماری هلندی» می کنند که این نیز چون اصطلاح« اقتصاد تک محصولی» ،فروکاهیدن مشکل به ابعاد و اندازه  نا درست است . کاربرد این قبیل اصطلاحات برای اقتصاد ایران ، مشکلی بزرگ را به گونه یی کاذب ، کوچک و کم اهمیت جلوه می دهد .
 
   بر خلاف اظهارات آقای دکتر ستاری فر و آرزوهای امروزشان، باید بگویم ،چاره ، چشم پوشی از نفت و آرزوی اتمام آن نیست بلکه راه حل اعاده این ثروت است به صاحبان اصلی یعنی مردم . چرا ؟ فقط به این دلیل  که  باید حکومت و یا دولت را در جایگاه درست آن ببینیم  و نیازمندیش را به دهش مردم و تمکن مردم، احیا کنیم . آیا بهتر نیست که دولت ، ولی نعمتش را از این راه ، بهتر بشناسد و مردم هم که باید ولی نعمت حاکمان و دولت ها باشند ، از چگونگی این داد و دهش با خبر شوند ؟
 
    فقط جدا نمودن نفت از بودجه کافی نیست . نفت را به مثابه قوه ای مستقل باید دید و نمایندگانی ویژه و منتخب از سوی مردم بایدعهده دار این قوه شوند . صندوق ویژه که آقای ستاری فر و دیگران از آن حرف می زنند  گمراه کننده است . بیاییم رکنی با اهمیت تر را برای نفت معرفی کنیم . بیاییم اجازه دهیم این رکن و این سازمان را، مردم مستقیماً در نظارت خود بگیرند. ماموریت چنین رکن و جنین سازمانی ، فقط تقسیم پول نفت در بین مردم نیست بلکه امور بسیار با اهمیت دیگری هم بر عهده این سازمان خواهد بود تا بر اساس قوانین مصوب در قوه مقننه و تحت نظارت قوه مجریه و قضاییه، موظف به انجام آن شود  .این مطلب بسیار حیاتی است و برای نشان دادن اهمیت موضوع باید بگویم، مخالفان این طرح ،  فقط می توانند خود را با مخالفان تفکیک قوا در جنبش مشروطه مقایسه کنند .

   در خاتمه ایرادی اساسی را به شخص آقای ستاری فر و به هم اندیشان ایشان وارد می دانم ،به نگاه تحقیر آمیزی که آن ها نسبت به مردم دارند ،  آن جا که با صراحت اعلام می کنند پول نفت پول تو جیبی مردم نیست!! اولین استنباط مخاطب، نگاه نادرست ایشان به مردم است .  "پول توجیبی " را  چه کسانی می گیرند ؟ اصطلاح پول تو جیبی برای بچه ها و نا بالغان اغلب به کار می رود و الا پول توی جیب آقای ستاری فر با بقیه پول ایشان در هر کجا که باشد فرقی نمی کند . ایشان بهتر بود به موقع، نسبت به حساب و کتاب پولی که توی جیب دولت می رفت حساسیت می داشتند ، نه آن زمان که این پول به دست صاحبان آن می رسد . ایشان بایستی این را بدانند که  پول نفت ، پول مردم است ! اظهار نظر اخیر ایشان هم از قول روزنامه آرمان 18 خرداد باور کردنی نیست . ایشان گفته اند   " اگر نفت نبود وضع ما از ترکیه بهتر بود . "  به ایشان و همفکرانشان عرض کنم : آقایان ! اگر اقتصاد دانان و جامعه شناسان ما کاردرست تر بودند ، بله، وضع ما از وضع ترکیه بهتر می بود  !     پایان – خرداد 92 - ساری

 
  

1- Mahdavi, Hossein. 1970. The Pattern and Problems of Economi Development in Rentier States: the case of Iran. In Studies in the Economic History of the Middle East, ed. Michael Cook. London

نظرات
مهرداد یوسفی : شنبه , 1392/04/29با سلام متاسفانه ایشان( آقای ستاری فر ) یکی از گزینه های احتمالی دولت آینده برای ریاست سازمان برنامه و بودجه هستند !!
نام:
ايميل
سايت
نظر :



قبلي   بعدي